Bir ürüne sahip olmakla ürünün hizmetini kullanmak nasıl ayrılır?

Bir ihtiyacın karşılanması her zaman ürünün mülkiyetini edinmeyi gerektirmeyebilir. Bazı modellerde kullanıcı ürünü satın alır; bazılarında belirli süre veya iş için kullanım hizmeti alır. Bu ayrım, fiziksel nesneyle nesnenin sağladığı hizmeti ayrı düşünmeyi sağlar. Hangisinin nasıl değerlendirileceği kullanım amacı ve gerçek sözleşme koşullarına bağlıdır.

Temsili görsel: Bir bisiklet paylaşım istasyonu; mülkiyet yerine kullanım hizmeti bağlamında temsili görsel. Kaynak: Avezzano bike sharing.jpg; üretici: Marica Massaro; lisans: CC BY-SA 4.0.

Nesne ile sağlanan iş

Bir ölçüm cihazı düşünelim. İhtiyaç cihazın sürekli elde tutulması olabilir; başka bir durumda belirli bir iş için ölçüm yapılması yeterli olabilir. Bunlar aynı talep değildir. Nesnenin özellikleriyle erişim süresi birlikte değerlendirilir. Örnek gerçek bir ürünün teknik kapasitesini veya hizmet koşulunu bildirmez.

Satın alma modelinde ürünün kullanıcıya geçmesiyle ilgili düzen, kullanım modelinde ise hangi hizmetin hangi sınırlarla sağlandığı önem kazanır. Gerçek haklar ve yükümlülükler ülkeye ve sözleşmeye göre değişebilir. Genel model adı, bütün ayrıntıları kendiliğinden belirlemez. Tanımlanan hizmetin içeriği açıkça okunmalıdır.

Paylaşım ve yeniden kullanım bağlantısı

Avrupa Parlamentosunun döngüsel ekonomi açıklaması, paylaşım, kiralama, yeniden kullanım ve onarım gibi yolları üretim-tüketim modeli içinde ele alır. Bu yaklaşım, ürünün yalnızca bir defa sahiplenilip kullanılması dışında farklı düzenler bulunabileceğini gösterir. Ancak her paylaşım hizmetinin bütün çevresel sonuçları aynı değildir. Gerçek kullanım ve kaynak verileri ayrıca gerekir.

Bir ürünün farklı kullanıcılar tarafından değerlendirilmesi, kullanım sıklığını değiştirebilir. Buna karşılık taşıma, hazırlık veya bakım gereksinimleri de bulunabilir. Bu nedenle yalnızca sahip sayısının azalması bütün kaynak etkisini açıklamaz. Hizmetin nasıl sağlandığı ve aynı ihtiyacın hangi koşullarda karşılandığı birlikte incelenir.

Erişimin kapsamını tanımlamak

Kullanım hizmeti belirli süre, belirli yer veya belirli çıktı için sunulabilir. Ürün gerektiğinde her zaman erişilebilir olmayabilir. Bu sınırlar açık değilse karşılaştırma yalnızca görünen ödeme rakamına indirgenir. Oysa süreklilik ve erişim koşulları, alınan hizmetin önemli parçalarıdır. Aynı nesne farklı hizmet paketleriyle sunulabilir.

Varsayımsal ölçüm örneğinde bir seçenek cihazı bir gün kullanma, diğeri belirli sayıda ölçüm sonucu teslim alma hizmeti olsun. İki seçenek aynı fiziksel araçla ilişkili olsa da kullanıcıya verilen çıktı farklıdır. Hangi işin kimin tarafından yapıldığı ayrıca belirlenmelidir. Kullanım ile sonuç hizmeti birbirinin yerine geçirilmemelidir.

Bakım ve diğer işler hangi tarafta?

Ürünün hazırlanması, bakım, saklama ve kullanım sonundaki işlemler farklı modellerde farklı taraflara bırakılabilir. Ancak bu görev dağılımı modelin adından kesin çıkarılamaz. Belgedeki gerçek kapsam önemlidir. Bir kullanım hizmetinin her türlü bakım yükünü otomatik olarak ortadan kaldırdığı varsayılmamalıdır.

Benzer biçimde satın alma fiyatı da bütün kullanım dönemi harcamalarının tamamı olmayabilir. Karşılaştırma yapılacaksa aynı hizmet miktarı ve aynı dönem seçilir. Gerekli ek işler ve sınırlar açıkça gösterilir. Bu yöntem kişiye ne alacağını söylemez; iki modelin gerçekten aynı ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını ortaya koyar.

Kullanımın tekrarlanma sıklığı da karşılaştırmanın parçasıdır. Bir defalık iş için sağlanan erişimle yıl boyunca düzenli kullanım aynı hizmet miktarı değildir. Modellerin maliyeti veya kolaylığı değerlendirilirken bu iki ihtiyacın eşit olduğu varsayılmamalıdır.

Karşılaştırmaya başlamadan önce

• İhtiyaç ürünün kendisi mi, belirli bir işin sonucu mu?
• Erişim ne kadar süre ve hangi koşullarda gerekli?
• Bakım, hazırlık ve saklama görevleri hangi tarafta?
• Sunulan hizmetin miktarı ve kalitesi nasıl tanımlanıyor?
• Ödeme dışında hangi zaman ve kullanım kısıtları bulunuyor?

Bir ürüne sahip olmakla hizmetini kullanmak arasındaki fark, yalnızca ödeme biçimi değildir. Erişim, sorumluluk ve çıktı tanımı da değişebilir. Sağlıklı karşılaştırma önce ihtiyacı tarif eder, ardından modelleri aynı hizmet ve zaman çerçevesinde inceler. Nesnenin adı ortak olsa bile alınan ekonomik hizmet farklı olabilir.