Kamusal mal ile ortak kaynak neden aynı kategori değildir?
Bir malın kamu kurumuna ait olmasıyla ekonomide kamusal mal olarak sınıflandırılması aynı şey değildir. Ekonomik sınıflandırmada kullanımın başkalarını ne ölçüde dışarıda bıraktığı ve bir kişinin kullanımının diğerine kalan olanağı azaltıp azaltmadığı sorulur. Kamusal mal ile ortak kaynak bu iki ölçüte göre farklı konumlarda bulunabilir. Mülkiyet adı tek başına yeterli değildir.
Temsili görsel: Cadde boyunca uzanan sokak aydınlatması; kamusal hizmetler bağlamında temsili görsel. Kaynak: Street-lights-Sodermalm-Stockholm.jpg; üretici: Acediscovery; lisans: CC BY 4.0.
Dışlanabilirlik neyi anlatır?
Bir kişiyi mal veya hizmetin kullanımından uzak tutmanın mümkün ve uygulanabilir olup olmaması dışlanabilirlik sorusudur. Teknik veya ekonomik koşullar bu durumu etkileyebilir. Bir ücret kapısı veya erişim düzeni bazı kullanımları sınırlandırabilir; başka hizmetlerde dışlama çok zor olabilir. Sadece ücret alınmıyor olması, dışlamanın imkânsız olduğunu göstermez.
OpenStax, kamusal malları dışlanamama ve kullanımda rekabet bulunmaması ölçütleriyle açıklar. Bunlar vergiyle finanse edilen her hizmetin otomatik özelliği değildir. Kamu tarafından sağlanan bazı hizmetlerde kapasite veya kullanım sınırı bulunabilir. Dolayısıyla finansman yöntemiyle ekonomik mal türü ayrı değerlendirilmelidir.
Kullanımda rekabet farklı bir boyuttur
Bir kişinin yararlanması, aynı hizmetten başka kişinin yararlanma olanağını azaltmıyorsa kullanım rekabetsiz olabilir. Buna karşılık sınırlı bir kaynaktan alınan birim, başka kullanıcıya kalmıyorsa kullanımda rekabet vardır. Bu tanım satıcı firmaların rekabetiyle aynı anlama gelmez. Burada tüketimin kaynak üzerindeki ilişkisi anlatılır.
Varsayımsal bir uyarı yayınının aynı anda birçok kişi tarafından alınması, bir alıcının haberi öğrenmesinin diğer alıcıya kalan bilgiyi tüketmediği bir örnektir. Buna karşılık sınırlı bir depodan çekilen su, başka kullanıcıya kalan miktarı azaltabilir. Örnekler gerçek bir hizmet düzeninin bütün özelliklerini iddia etmez; iki boyutu ayırır.
Ortak kaynak neden farklıdır?
Dışlamanın zor olduğu, fakat kullanımın başkalarına kalan miktarı azalttığı mallar ortak kaynak olarak ele alınabilir. OpenStax, bu kategoriyi kamusal maldan ayrı tanımlar. Sınırlı bir doğal kaynağın birçok kullanıcıya açık olması böyle bir soruyu doğurabilir. Kullanımın toplam etkisi, tek kişinin kararından daha geniş olabilir.
Bu sınıflandırma, ortak kaynağın mutlaka kuralsız yönetildiğini veya kesin olarak tükeneceğini söylemez. Gerçek kullanımda sınırlar, kurumlar ve izleme düzenleri bulunabilir. Ekonomik özellik ile yönetim biçimi ayrı sorulardır. Bir kaynağın adında ortak sözcüğünün bulunması, o kaynağın hangi erişim koşullarına sahip olduğunu tek başına açıklamaz.
Kapasite ve bağlam sınıflandırmayı etkileyebilir
Bir hizmet az kullanıcı varken başkalarının kullanımını sınırlamıyor görünebilir; kapasite dolduğunda sıkışıklık ortaya çıkabilir. Bu nedenle kullanım koşulları önemlidir. Aynı hizmetin bütün zamanlarda ve bütün kullanım düzeylerinde aynı özellik taşıdığı varsayılmamalıdır. İnceleme hangi kapasite ve erişim düzenini kapsıyorsa tanım o bağlamda yapılır.
Benzer şekilde yeni bir erişim teknolojisi dışlama koşulunu değiştirebilir. Ekonomik sınıflandırma, nesnenin fiziksel adından ibaret değildir. Kullanımın nasıl sağlandığı ve hangi sınırların bulunduğu ayrıca açıklanır. Farklı kurumlar aynı tür nesneye farklı erişim düzenleri uygulayabilir. Bu, mülkiyetle tüketim özelliğinin neden ayrıldığını gösterir.
Örneğin kamuya ait sınırlı sayıdaki bir araç gereç aynı anda yalnızca belirli kullanıcıya verilebiliyorsa kullanımda rekabet bulunabilir. Kurumun kamu olması bu fiziksel sınırı kaldırmaz. Tersine özel bir kuruluşun sunduğu bazı bilgi hizmetleri çok sayıda kişi tarafından aynı anda kullanılabilir. Mülkiyet tek başına ölçüt değildir.
İki soruyla başlamak
- Kullanıcıyı erişimden dışlamak mümkün ve uygulanabilir mi?
- Bir kişinin kullanımı, diğerine kalan olanağı azaltıyor mu?
Bu iki soru cevaplandıktan sonra finansman ve yönetim biçimi ayrıca incelenebilir. Kamusal malda kullanımın başkalarına etkisiyle ortak kaynaktaki sınırlı miktarın paylaşımı aynı değildir. Ayrım korunduğunda kamuya ait, ücretsiz ve herkesin kullandığı gibi gündelik ifadelerin neden tek başına ekonomik sınıflandırma yapmaya yetmediği anlaşılır.
