Arz ve talepte hareket ile eğrinin kayması nasıl ayrılır?
Bir ürünün satış miktarı değiştiğinde bunun nedenini anlamak için tek bir rakama bakmak yeterli değildir. Ürünün kendi fiyatı değişmiş olabilir; gelir, girdi maliyeti veya tercihler gibi başka koşullar da değişmiş olabilir. Arz ve talep modelinde eğri üzerindeki hareket ile eğrinin kayması, bu farklı soruları ayırır. Aynı sonuç gibi görünen miktar değişimleri farklı mekanizmalarla oluşabilir.
Açıklayıcı şema: D1 talep eğrisinin D2 konumuna kaydığı örnek arz ve talep şeması; P fiyatı, Q miktarı gösterir. Kaynak: Supply-and-demand.svg; üretici: Paweł Zdziarski (faxe), Astarot; lisans: CC BY-SA 3.0.
Ürünün kendi fiyatı değişirse
Diğer koşullar sabit tutulduğunda ürünün fiyatıyla talep edilen miktar arasındaki ilişki talep eğrisinde gösterilir. Fiyatın değişmesine bağlı miktar tepkisi, bu aynı eğri üzerindeki hareket olarak ele alınır. Burada ilişkiyi tanımlayan diğer etkenlerin değişmediği varsayımı önemlidir. Modelin koşulu açık tutulmalıdır.
Varsayımsal bir defter piyasasında fiyat düşünce daha fazla defter alınmak istendiğini düşünelim. Eğer gelir, tercihler ve diğer ilgili fiyatlar aynı kabul ediliyorsa bu, talep eğrisi üzerinde hareket örneğidir. Örnek gerçek satış verisi değildir. Talep edilen miktarla fiilen satılan miktarın da aynı şey olduğu varsayılmaz.
Diğer koşul değişirse
Gelir, tercihler veya ilişkili ürünlerin fiyatları değiştiğinde aynı defter fiyatında farklı miktar istenebilir. Bu durumda talep ilişkisinin kendisi değişmiştir. Eğri kayması bu farklılığı anlatır. Tek bir fiyat noktasında daha fazla talep edilmesi, bütün fiyat-miktar ilişkisinin yeni koşullara göre değerlendirilmesini gerektirir.
Örneğin hayalî bir eğitim uygulaması belirli tür defterlere ihtiyacı artırmış olsun. Defterin fiyatı aynı tutulsa da istenen miktar artabilir. Bu senaryoda değişim defterin kendi fiyatından kaynaklanmaz. Kendi fiyatındaki hareketle başka bir koşulun yarattığı değişim ayrı adlandırılır. Böylece neden açıklaması daha kesin kurulur.
Arz tarafında da aynı ayrım vardır
Ürünün kendi fiyatına karşı üreticilerin sunmak istediği miktar, belirli diğer koşullarda arz ilişkisinin parçasıdır. Buna karşılık girdi fiyatı veya üretim teknolojisi değişirse aynı satış fiyatında sunulabilecek miktar farklılaşabilir. Bu, arz koşullarının değişmesiyle ilişkilidir. Talep tarafının ve arz tarafının nedenleri birbirine karıştırılmamalıdır.
Varsayımsal bir üretim sürecinde malzeme maliyeti yükselmiş olsun. Bu etki ürünün kendi fiyatındaki değişimle aynı değildir; üretim koşulunu etkiler. Arz eğrisinin hangi yönde değişeceğine ilişkin değerlendirme, diğer varsayımlar korunarak yapılır. Gerçek piyasada birden fazla etken aynı anda değişebilir.
Gözlenen iki rakam bütün eğriyi vermez
İki farklı tarihte farklı fiyat ve satış miktarı görülmesi, tek başına talep eğrisi üzerinde hareket kanıtı değildir. Aradaki dönemde hem arz hem talep koşulları değişmiş olabilir. Bu nedenle yalnızca önce-sonra fiyat ve miktar verisini birleştirerek bütün nedenler belirlenemez. Ek bilgi gerekir.
Örneğin fiyat yükselirken satışın da yükselmesi, temel talep modelinin kendiliğinden yanlış olduğunu göstermez. Talep ilişkisinin kayması gibi başka açıklamalar araştırılabilir. Ancak bu olasılık da somut verisiz kesin neden olarak sunulmamalıdır. Gözlenen değişim ile onu açıklayan model ayrı bilgi düzeyleridir.
Bu ayrım kullanılan cümleye de yansır. Ürünün kendi fiyatındaki değişime bağlı tepki için talep edilen miktarın değişmesi denebilir. Talep ilişkisinin kayması ise aynı fiyatlar altında farklı miktar istenmesini anlatır. İki ifade aynı nedenle oluşmuş değişimi göstermeyebilir.
Bir piyasa açıklamasını çözümlemek
- İncelenen ürün ve dönemi açıkça tanımlayın.
- Değişen etkenin ürünün kendi fiyatı olup olmadığını belirleyin.
- Gelir, tercih, teknoloji veya girdi koşullarındaki değişimleri ayırın.
- Talep edilen, arz edilen ve satılan miktarları karıştırmayın.
- Birden fazla nedenin aynı anda etkili olabileceğini koruyun.
Eğri üzerindeki hareket ile kayma ayrımı, çizim ezberinden daha fazla iş görür. Bir miktar değişiminin hangi koşul değişikliğiyle ilişkilendirildiğini açık eder. Böylece ekonomik açıklama yalnızca “satış arttı” sonucunda kalmaz; hangi ilişkinin sabit, hangisinin değişmiş kabul edildiğini de gösterir.
