Ters seçim ile ahlaki tehlike arasındaki fark nedir?

Bir işlemin tarafları aynı bilgiye sahip olmayabilir. Bazen ürünün veya kişinin özellikleri işlemden önce tam görülemez; bazen de işlemden sonra davranışın nasıl değiştiği izlenemez. Ters seçim ile ahlaki tehlike bu iki farklı sorunu anlatır. İkisi de bilgi ilişkisiyle ilgilidir, fakat aynı zaman ve aynı mekanizma üzerinde durmaz.

Temsili görsel: Bir ikinci el otomobil satış alanı; bilgi asimetrisi bağlamında temsili görsel. Araçların durumu veya satıcıların davranışı hakkında iddia içermez. Kaynak: Second-hand car dealership, West Huntspill – geograph.org.uk – 3904632.jpg; üretici: Roger Cornfoot; lisans: CC BY-SA 2.0. Atıf bildirimi: Second-hand car dealership, West Huntspill by Roger Cornfoot. Kaynak bildirimi: Geograph Britain and Ireland.

İşlem öncesinde özelliklerin bilinmemesi

Ters seçimde taraflardan biri kendi niteliği veya riski hakkında diğerinden daha fazla bilgi taşıyabilir. Diğer taraf aynı koşulu farklı nitelikteki bütün katılımcılara uyguladığında, kimlerin işleme katıldığı değişebilir. Böylece bilgi farkı, yalnızca tek bir alışverişin değil katılımcı bileşiminin de sorunu olur.

OpenStax, sigorta örneğinde alıcıların kendi risklerini sigortacıdan daha iyi bilebilmesini ters seçim çerçevesinde açıklar. Belirli koşullarda yüksek ve düşük riskli kişiler aynı teklife farklı tepki verebilir. Bu açıklama bütün kişilerin bilgi sakladığı iddiası değildir. Ekonomik model, gözlenemeyen özelliklerin seçime etkisini araştırır.

Özgün bir ürün örneği

Varsayımsal bir ikinci el araç gereç pazarında satıcıların ürünün kullanım geçmişini alıcıdan daha iyi bildiğini düşünelim. Alıcı farklı durumdaki ürünleri güvenilir biçimde ayıramıyorsa tek bir ortalama değerlendirme yapabilir. Bu koşulda iyi durumdaki ürün sahiplerinin işleme katılma isteği etkilenebilir. Örnek gerçek bir pazar veya satıcı grubu hakkında iddia değildir.

Burada merkezdeki sorun, ürünlerin işlemden önce farklı durumda olması ve bu farkın karşı tarafa yeterince görünmemesidir. Her ürünün mutlaka kusurlu olduğu söylenmez. Bilgiye ulaşmanın maliyeti ve güvenilirliği önem kazanır. Bir etiket veya genel vaat, doğrulanabilir ürün bilgisinin yerine otomatik olarak geçmez.

İşlem sonrasında davranışın değişmesi

Ahlaki tehlike, bir düzenlemenin ardından tarafın davranışını değiştirebilmesi ve bu değişimin diğer tarafça tam izlenememesiyle ilişkilidir. Sigorta bağlamında riskin bir bölümünün karşılanması, korunma davranışını etkileyebilir. Bu etki herkes için aynı olmak zorunda değildir. Terim tek başına belirli bir kişinin ahlakı hakkında hüküm değildir.

Hayalî bir ortak ekipman kullanımında bakım sorumluluğu ve hasar karşılığı belirsiz olsun. Kullanıcı, sonuçların tamamını kendisi taşımadığını düşünerek farklı davranabilir. Bu senaryoda ürünün işlem öncesi niteliğinden çok, kullanım sırasındaki davranış ve izleme sorusu öne çıkar. Ters seçimden ayrılan nokta budur.

Bilgiyi görünür kılan düzenler

Kontrol, belgeleme veya belirli sorumlulukların paylaşılması bilgi sorununu etkileyebilir. Ancak bunların kendileri de maliyet ve tasarım gerektirir. Her sorun tek bir belgeyle ortadan kalkmaz. Bir yöntemin belirli bağlamda neyi gösterdiği ve hangi davranışı hâlâ gözleyemediği açıklanmalıdır. Bilgi miktarıyla bilgi güvenilirliği aynı değildir.

Ayrıca her belirsizlik bu iki kavramdan birine zorla yerleştirilmemelidir. Tarafların eşit derecede bilmediği gelecekteki bir olay da olabilir. Bilgi asimetrisinde ise bilgi taraflar arasında farklı dağılmıştır. Belirsizliğin varlığıyla bilginin eşitsiz dağılması ayrı sorulardır; doğru kavram bu ayrımla seçilir.

Aynı işlemde iki sorun birlikte bulunabilir. Katılımcının önceden bilinen özelliği karşı tarafa görünmüyor, sonraki davranışı da tam izlenemiyor olabilir. Bu durumda yalnızca bir terim seçmek yerine her bilgi boşluğu ayrı tanımlanır. Böylece çözümün hangi aşamaya yönelik olduğu daha açık görülebilir.

İki soruyu sırayla sormak

1. İşlemden önce hangi özellik diğer tarafa göre daha iyi biliniyor?
2. İşlemden sonra hangi davranış değişebilir veya izlenemeyebilir?
3. Katılımcı bileşimi mi, kullanım davranışı mı inceleniyor?
4. Önerilen bilgi veya kontrol düzeni hangi boşluğu karşılıyor?

Ters seçimle ahlaki tehlikeyi ayırmak, bütün sorunu genel bir güvensizlik sözcüğüne indirmemeyi sağlar. İlkinde görünmeyen özellikler ve işleme katılım, ikincisinde değişen davranış ile izleme ilişkisi öne çıkar. Somut olayın değerlendirmesi ise kendi verileri ve koşullarıyla yapılır.