Fırsat maliyeti neden yalnızca harcanan para değildir?
Bir seçeneğin bedeli bazen ödeme yapılmadığı için sıfır sanılabilir. Oysa aynı zaman veya kaynak başka bir işte kullanılabilecekse seçim bir alternatifi dışarıda bırakır. Fırsat maliyeti, vazgeçilen en iyi alternatifin değerini ele alır. Bu kavram, bütün seçenekleri aynı anda gerçekleştiremeyen kişi ve kurumların kararlarını anlamada kullanılır.
Temsili görsel: Zamanın sınırlı bir kaynak oluşuna eşlik eden temsili çalar saat görseli. Kaynak: Red Desk Bedroom Analog Clock.jpg; üretici: Danielrayyan09; lisans: CC BY 4.0.
Ödenen para ile vazgeçilen alternatif
Bir faaliyet için doğrudan ödeme yapılması, maliyetin görünen bölümüdür. Faaliyetin aldığı zaman veya kullandığı alan da başka bir kullanım olanağından ayrılabilir. Dolayısıyla para çıkışı ile ekonomik fedakârlık aynı sınırda değildir. Fırsat maliyeti, bu görünmeyen alternatifleri sorunun içine alır.
Bu, her boş saatin mutlaka gelir getirecek işe ayrılması gerektiğini söylemez. Dinlenme, öğrenme veya aileyle zaman geçirmek de seçenekler arasındadır. Değerlendirilen şey, kişinin veya kurumun gerçekten uygulanabilir alternatifleridir. Hayalî ve erişilemeyen bir seçenek en iyi alternatifmiş gibi hesaba katılmamalıdır.
Üç alternatifin hepsi toplanmaz
Bir kaynağın üç farklı kullanımı varsa, birini seçmek diğer ikisini dışarıda bırakabilir. Ancak fırsat maliyeti genellikle vazgeçilen bütün seçeneklerin toplamı değildir. Seçim yapılmasaydı tercih edilecek en iyi alternatif esas alınır. Çünkü sınırlı kaynak, zaten diğer iki işi aynı anda yapamıyor olabilir.
Varsayımsal bir tasarım atölyesinin bir günü için üç iş düşünelim. Seçilen iş A olsun; aynı zamanla B veya C yapılabilecek olsun. A yapılmasa atölye B’yi seçiyorsa, ilgili karşılaştırmada vazgeçilen seçenek B’dir. B ile C’nin değerlerini toplamak, gerçekte aynı anda mümkün olmayan iki işi kayıp sayabilir.
Karşılaştırılabilir sonuç tanımlamak
Seçeneklerin çıktıları aynı tür olmak zorunda değildir. Birinde parasal gelir, diğerinde tamamlanan bir eğitim veya boş zaman bulunabilir. Bunların değerlendirilmesi her zaman tek bir para rakamına indirgenemez. Önce hangi sonucun önemli olduğu ve tercihin hangi koşullarda yapıldığı açıklanmalıdır. Kavram belirsiz değeri kendiliğinden kesinleştirmez.
Ayrıca doğrudan maliyetle fırsat maliyeti aynı harcamayı iki kez saymamalıdır. Örneğin bir faaliyetin para çıkışı ve vazgeçilen alternatifinin nasıl tanımlandığı birlikte yazılır. Alternatifin değeri zaten belirli bir girdiyi içeriyorsa o girdiyi yeniden eklemek hesabı bozabilir. Şeffaf tanım, aritmetikten önce gelir.
Zaman değişirse alternatif de değişebilir
Bir kaynağın bugün en iyi alternatif kullanımı ile gelecek ayki kullanımı aynı olmayabilir. İş yükü, kullanılabilir ekipman ve diğer koşullar değişebilir. Fırsat maliyeti bu yüzden kaynağın sabit etiketi değildir; belirli bir seçim ortamındaki ilişkidir. Önceki bir örneğin sonucu her yeni duruma otomatik taşınmaz.
Bir alanın boş durması da onun gelecekte hiçbir alternatif değeri olmayacağını göstermez. Buna karşılık sırf teorik olarak başka kullanım düşünülebildiği için her kullanım uygulanabilir sayılamaz. Karşılaştırmanın dönem ve kısıtları açık tutulmalıdır. Böylece gerçek alternatiflerle varsayımsal ihtimaller birbirinden ayrılır.
Seçeneklerin aynı kaynağı gerçekten kullanıp kullanmadığı da kontrol edilmelidir. Bir iş yapılırken başka bir iş etkilenmiyorsa arada varsayılan fedakârlık bulunmayabilir. Fırsat maliyeti, yalnızca seçenek listesinden değil onları birbirine bağlayan gerçek kısıttan doğar. Zaman, bütçe ve mekân kısıtları farklı seçenek kümeleri oluşturabilir.
Bir kararı görünür kılan kısa kayıt
- Kullanılan sınırlı kaynağı belirleyin.
- Gerçekten uygulanabilir seçenekleri yazın.
- Seçilen seçenek olmasaydı hangisinin tercih edileceğini açıklayın.
- Doğrudan ödeme ile vazgeçilen değeri ayrı gösterin.
- Sonucun hangi döneme ve koşullara bağlı olduğunu not edin.
Bu kayıt her kararın matematiksel olarak tek doğru yanıtı bulunduğunu varsaymaz. Karşılaştırmanın hangi fedakârlığı içerdiğini açıklığa kavuşturur. Fırsat maliyetinin yararı, yalnızca harcanan parayı görmek yerine aynı kaynağın başka ne sağlayabileceğini sorabilmektir. Son tercih, amaçlar ve koşullar birlikte değerlendirilerek anlam kazanır.
